Reflectie in Blauw POLITIEWERK BLIJFT MENSENWERK
BLOGS
OP HETERDAAD STAANDE GEHOUDEN In de afgelopen weken is het bijna aan de orde van de dag. De gesprekken over het aanhouden van auto’s met daarin al dan niet een bekende Nederlander. Of worden zij staande gehouden? En ja, beide artikelen staan in het Wetboek van Strafvordering. De een is artikel 52 en de ander is artikel 53, maar beide artikelen betekenen toch echt heel iets anders. Journalisten strooien kwistig met deze termen en gebruiken ze, misschien, ondoordacht door elkaar of hebben geen weet van het verschil. En ehhhh… er zijn echt ook wel journalisten die het wel weten, maar die zijn echt op een hand te tellen. Op de politieacademie (vroeger politieschool) werd uitgebreid ingegaan op de verschillen. En geloof me, het zijn van die bevoegdheden die je als politieman of –vrouw moet kunnen dromen. Zou het wat zijn als we journalisten ook een beetje bijspijkeren op het verschil tussen aanhouden en staande houden? Een dagje politieacademie of een gastles over bevoegdheden voor de journalisten? De bevoegdheden omtrent het aanhouden en staande houden worden genoemd en omschreven in het Wetboek van Strafvordering. De strafbare feiten staan vaak omschreven in andere wetten. Denk hierbij aan het Wetboek van Strafrecht, de Wegenverkeerswet of een andere wet. Ik ga proberen om het simpel te houden. Ik denk dat aanhouden, artikel 53 van het Wetboek van Strafvordering, misschien wel het meest makkelijk is om uit te leggen. We noemen dat in de volksmond ook wel arresteren. Mag de politie dan zo maar iedereen aanhouden? Nee, natuurlijk niet! Dat zou wat zijn als iedereen zomaar zou kunnen worden aangehouden. Daar moeten redenen voor zijn. Strafbare feiten. Bij strafbare feiten op heterdaad mag iedereen een verdachte aanhouden, maar ook dan moet je wel weten wat een verdachte is. Dat staat dan weer omschreven in artikel 27 van het Wetboek van strafvordering. In lid 1 van dat artikel 27 staat, even in het kort gezegd: “Als verdachte kan worden aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld voortvloeit.” Dus… er moet sprake zijn van feiten en omstandigheden van redelijk vermoeden van schuld aan iets strafbaars, dan pas is er reden voor een aanhouding. Als u denkt dat het allemaal zomaar kan. Neeee… de aanhouding wordt dan getoetst door een Hulpofficier van Justitie op rechtmatigheid, want na de aanhouding moet de verdachte zo spoedig mogelijk worden voorgeleidt bij een Hulpofficier van Justitie. Dus de politieman of –vrouw moet zich weldegelijk (ook schriftelijk) verantwoorden wat de reden was van de aanhouding. Een staande houding, artikel 52 van het Wetboek van Strafvordering, is echt heel iets anders dan aanhouden. Iedere politieman of –vrouw (iedere opsporingsambtenaar) is bevoegd om de identiteit van een verdachte vast te stellen. Hiertoe mag de politiemedewerker een verdachte staande houden. Staande houden is niets meer dan aanspreken en vaststellen van de identiteit. Hem of haar vragen naar zijn naam en adres gegevens (de gegevens waar hij/zij staat ingeschreven volgens de gemeentelijke basisadministratie). Ook voor deze staande houding moeten er feiten en omstandigheden zijn. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een signalement dat is verspreid in verband met een overval. De politiemensen komen iemand, in de omgeving van de plek van de overval tegen en deze persoon voldoet ook nog eens aan het signalement wat is verspreidt, dan mogen de politiemensen deze persoon staande houden. In het algemeen worden de naam en adresgegevens van deze persoon gecontroleerd en dan mag hij of zij daarna, meestal, zijn weg vervolgen. Hij of zij wordt niet meegenomen naar het bureau Ook ik heb in mijn politiecarrière vaak mensen staande gehouden en over het algemeen zonder problemen. Vaak is het even uitleggen waarom je iemand staande houdt voldoende. Daarnaast kun je onder andere ook worden gecontroleerd op grond van de Wegenverkeerswet, Opiumwet en een groot aantal andere wetten. Honderden keren per dag worden mensen in Nederland gecontroleerd of staande gehouden op grond van wetten die we bijna allemaal normaal vinden. Over het algemeen wegen politiemensen heel goed af op welke grond zij een controle uitvoeren. En ja… de controles zijn soms best vervelend. (maar nodig) Ik hoorde afgelopen week een journalist zeggen dat iedere staande houding een vernedering is. Volgens mij kan een controle of staande houding nooit bedoeld zijn als vernedering. Maar horen wel bij de uitvoering van de taak van een politieman of –vrouw, die is vastgelegd in wettelijke bepalingen. Maar ja.. het is maar hoe je er zelf naar kijkt. Afgelopen week mocht ik meekijken met een groep collega’s van een verkeershandhavingsteam van de politie bij een verkeerscontrole. Ik heb specifiek ook eens gekeken hoe collega’s selecteren en naar de reactie van de mensen die de controles ondergingen. En weet u…. De controles duurden over het algemeen niet langer dan 5 minuten. Ik heb van alles voorbij zien komen. Ook tijdens het uitschrijven van bekeuringen verliep eigenlijk alles heel rustig, vaak door de duidelijk en goede uitleg van de collega's wat de reden was van de controle. Ik hoop dat ik een klein beetje duidelijkheid heb kunnen verschaffen in het gebruik van de termen aanhouden en staande houden. En wereld van verschil!